Czym jest ślad węglowy organizacji?

Ślad węglowy organizacji (ang. Organizational Carbon Footprint) to suma emisji gazów cieplarnianych wyrażona w ekwiwalencie CO₂ (CO₂e) powstająca w wyniku działalności operacyjnej firmy w danym okresie (zwykle roku kalendarzowym).

Standardy i metodologia

Najczęściej stosowanym do obliczania śladu węglowego jest Greenhouse Gas Protocol (GHG Protocol) – opracowany przez WRI i WBCSD. Zawiera on trzy zakresy emisji:

• Scope 1 – emisje bezpośrednie (np. spalanie paliw w firmowych pojazdach),
• Scope 2 – emisje pośrednie z energii elektrycznej i cieplnej,
• Scope 3 – emisje pośrednie z całego łańcucha wartości (np. zakupy podróże służbowe, logistyka, użytkowanie produktów).

Zakresy emisji – szczegółowe podejście

Dobór zakresów zależy od celu obliczeń, wymagań raportowych oraz stopnia dojrzałości organizacji w zakresie ESG.

Uwaga: Scope 3 często odpowiada za ponad 70% emisji organizacji – nie warto go pomijać!

Jak obliczyć ślad węglowy firmy – krok po kroku

Krok 1: Ustalenie celu i granic obliczeń

• Czy ślad węglowy będzie raportowany wewnętrznie, do CSRD, CDP klientów?
• Granice organizacyjne: podejście udziałowe, kontrola operacyjna lub finansowa
• Granice operacyjne: które zakłady, działy, projekty będą uwzględnione?

Krok 2: Identyfikacja źródeł emisji

• Sporządź listę wszystkich źródeł emisji w ramach Scope 1, 2 i 3.
• Przykład: paliwo do pojazdów, zużycie prądu, zakup materiałów transport, odpady, podróże, IT, usługi zewnętrzne.

Krok 3: Zebranie danych aktywności

• Zbieraj ilościowe dane (np. litry paliwa, kWh, tony materiału km transportu).
• Dane mogą pochodzić z faktur, systemów ERP, zużycia liczników arkuszy Excel, ankiet wewnętrznych.

Krok 4: Zastosowanie odpowiednich wskaźników emisji

• Dla każdego źródła przypisz wskaźnik emisji (np. kg CO₂e / litr ON).
• Korzystaj z renomowanych baz danych, np. DEFRA, ECOINVENT EXIOBASE, IPCC, KOBiZE,
• NEOGAGE Carbon Footprint zawiera gotową bazę wskaźników.

Krok 5: Obliczenie emisji

Po zebraniu danych i przypisaniu odpowiednich wskaźników emisji możesz przystąpić do właściwych obliczeń. Dla każdej kategorii emisji należy przemnożyć ilość zużytego zasobu przez wskaźnik emisji (ang. emission factor), wyrażony najczęściej w kg CO₂e na jednostkę (np. kWh, litr, km kg itp.).

Wzór ogólny:
Emisja (kg CO₂e) = Aktywność × Wskaźnik emisji

Krok 6: Walidacja i analiza danych

Samo obliczenie śladu węglowego to dopiero początek drogi do realnego wpływu na środowisko i zgodności z regulacjami ESG. Kluczowe na tym etapie jest:

1. Analiza struktury emisji:
   Zidentyfikuj obszary, które generują największe emisje. Czy jest to energia, transport, produkcja, zakupy? Pozwoli Ci to ustalić priorytety w redukcji.
2. Porównanie rok do roku:
   Ślad węglowy warto monitorować cyklicznie – najlepiej w ujęciu rocznym. Dzięki temu możesz ocenić skuteczność działań redukcyjnych i wyznaczać cele na kolejne okresy.
3. Benchmarking:
   Porównaj się z innymi firmami z branży lub grupą kapitałową, jeśli masz dostęp do danych porównawczych.
4. Wdrożenie strategii redukcji i offsetu:
   Na podstawie wyników warto zaplanować konkretne działania: np. przejście na OZE, optymalizację logistyki, zmiany w łańcuchu dostaw, offsetowanie emisji.

Krok 7: Raportowanie i interpretacja

• Przygotuj raport zgodny z GHG Protocol / ESRS E1 / CDP.
• Zidentyfikuj największe źródła emisji (hotspoty) i potencjalne działania redukcyjne.

Przykłady obliczeń emisji

Energia elektryczna

Zużycie: 1 000 kWh rocznie
Wskaźnik emisji: 0,8 kg CO₂e/kWh
Obliczenie:
1 000 kWh × 0,8 kg CO₂e/kWh = 800 kg CO₂e/rok

Można go wykorzystać w analizie śladu węglowego Scope 2 (energia zakupiona).

Transport samochodowy (pojazd osobowy)

Roczny przebieg: 10 000 km
Średnie zużycie paliwa: 6 l / 100 km
Wskaźnik emisji: 2,31 kg CO₂e/l
Obliczenie:
(10 000 km ÷ 100) × 6 l × 2,31 kg CO₂e/l = 1 386 kg CO₂e/rok

Można go wykorzystać w analizie śladu węglowego Scope 1

Przykładowe dane dla małej/średniej firmy IT

Załóżmy firmę o:

• 50 pracownikach
• biurze 300 m²
• zdalnej i stacjonarnej pracy
• 1 samochodzie służbowym
• korzystającej z usług w chmurze i sprzętu elektronicznego

Scope 1 – Emisje bezpośrednie

Dotyczą spalania paliw w firmowych pojazdach, kotłach, agregatach.

Pojazd firmowy (benzyna):

• Przebieg: 10 000 km/rok
• Zużycie: 7 l/100 km → 700 l/rok
• Wskaźnik emisji: 2,31 kg CO₂e/l
• Emisja: 700 × 2,31 = 1 617 kg CO₂e / rok

Scope 2 – Emisje pośrednie (energia elektryczna i cieplna)

Zakupiona energia do biura (na oświetlenie, komputery, serwery klimatyzację itp.)

Zużycie energii elektrycznej w biurze:

• 300 m² × 150 kWh/m² = 45 000 kWh/rok
• Wskaźnik emisji dla PL (2024): 0,616 kg CO₂e/kWh
• Emisja: 45 000 × 0,616 = 27 720 kg CO₂e / rok

Scope 3 – Inne emisje pośrednie

Dojazdy pracowników (średnio 3 dni/tydzień do biura):

• 30 pracowników × 20 km dziennie × 3 dni/tydzień × 48 tygodni = 86 400 km
• Samochód benzynowy, emisja: 0,175 kg CO₂e/km
• Emisja: 86 400 × 0,175 = 15 120 kg CO₂e / rok

Praca zdalna (20 osób × 200 dni):

• Laptop + monitor = 0,1 kWh/h × 8 h = 0,8 kWh/dzień/osoba
• Roczne zużycie: 200 × 0,8 × 20 = 3 200 kWh
• Emisja: 3 200 × 0,616 = 1 971 kg CO₂e / rok

Zakup papieru:

• 20 ryz papieru A4 × 6 kg CO₂e = 120 kg CO₂e / rok

Usługi chmurowe (np. Google Cloud / AWS – uśrednione):

• 5 000 kg CO₂e / rok (dane szacunkowe na podstawie raportów dostawców)

Łączne Scope 3:
15 120 + 1 971 + 120 + 5 000 = 22 211 kg CO₂e / rok

Podsumowanie całkowitego śladu węglowego firmy IT:

Zakres Emisje CO₂e/rok

• Scope 1 - 1 617 kg
• Scope 2 - 27 720 kg
• Scope 3 - 22 211 kg
• Łącznie - 51 548 kg CO₂e (czyli ~51,5 ton)

W podobny sposób oblicza się emisje ze zużycia ciepła, gazu, transportu lotniczego, zakupów materiałów czy podróży służbowych – w zależności od zakresu śladu węglowego (zakres 1, 2, 3).

Najczęstsze błędy i wyzwania

• Pomijanie emisji z zakresu 3 (Scope 3)
• Brak jednolitości danych i standardów w firmie
• Korzystanie z nieaktualnych wskaźników
• Niewłaściwe przypisanie emisji do zakresów
• Brak dokumentacji i ścieżki audytu

Narzędzia wspierające – NEOGAGE Carbon Footprint

Nasz system:

• Obsługuje wszystkie zakresy emisji (1–3)
• Zawiera aktualne wskaźniki emisji z DEFRA, ECOINVENT EXIOBASE, IPCC, KOBiZE i innych
• Automatyzuje zbieranie danych (moduł ankiet)
• Pozwala na obliczenia dla organizacji, produktów i projektów
• Generuje profesjonalne raporty zgodne z GHG Protocol ISO 14064

Co dalej po obliczeniach?

Obliczenie śladu węglowego to dopiero początek. W kolejnym etapie warto:

• wyznaczyć cele redukcyjne,
• opracować plan dekarbonizacji,
• zacząć cykliczne monitorowanie emisji,
• komunikować wyniki interesariuszom.

Chcesz uprościć cały proces?

Poznaj aplikację NEOGAGE Carbon Footprint i sprawdź, jak możemy wspólnie zredukować emisje i spełnić wymagania ESG.